Η ακμή είναι μία από τις πιο συχνές δερματικές παθήσεις παγκοσμίως και εμφανίζεται περίπου στο 80% των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων, αλλά ποτέ με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Σε κάποιους εκδηλώνεται με έντονη φλεγμονή, κόκκινα σπυράκια και πόνο, ενώ σε άλλους εκδηλώνεται πιο ήπια, με μαύρα και λευκά στίγματα που όμως επιμένουν και επηρεάζουν σημαντικά την εικόνα του δέρματος. Αν παρατηρείτε μικρά σπυράκια, μαύρα στίγματα ή λευκά «μπιμπικάκια» σε πρόσωπο, πλάτη ή στήθος, είναι πιθανό να έχετε φαγεσωρική ακμή. Η κατανόηση του τι ακριβώς συμβαίνει στο δέρμα σας και ποια μορφή ακμής αντιμετωπίζετε είναι το πρώτο βήμα για να βρείτε την κατάλληλη θεραπεία και να προλάβετε πιο σοβαρές βλάβες, όπως ουλές ή επίμονη φλεγμονή.

Πώς δημιουργείται η ακμή γενικά;

Για να κατανοήσετε καλύτερα τι είναι η φαγεσωρική ακμή, χρειάζεται πρώτα να δείτε τι συμβαίνει φυσιολογικά στο δέρμα. Η επιδερμίδα σας είναι γεμάτη μικροσκοπικούς πόρους, ιδιαίτερα ορατούς στο πρόσωπο, τον λαιμό, το στήθος και την πλάτη. Μέσα σε αυτούς τους πόρους εκβάλλουν οι σμηγματογόνοι αδένες, οι οποίοι παράγουν το σμήγμα, μια λιπαρή ουσία που προστατεύει και ενυδατώνει την επιφάνεια του δέρματος. Παράλληλα, τα νεκρά κύτταρα της επιδερμίδας (κερατινοκύτταρα) συσσωρεύονται προσωρινά στα στόμια των πόρων και, σε φυσιολογικές συνθήκες, ανεβαίνουν στην επιφάνεια και αποβάλλονται, κρατώντας την επιφάνεια του δέρματος ανανεωμένη.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν, για διάφορους λόγους, οι σμηγματογόνοι αδένες αρχίζουν να παράγουν περισσότερο σμήγμα από όσο χρειάζεται και αυτό γίνεται πιο παχύρρευστο. Τότε το σμήγμα αναμιγνύεται με τα νεκρά κύτταρα και σχηματίζει ένα «βύσμα» που φράζει τον πόρο. Αν η απόφραξη αυτή παραμείνει στην επιφάνεια, δημιουργούνται τα χαρακτηριστικά στίγματα της φαγεσωρικής ακμής. Αν ο φραγμένος πόρος διαταραχθεί, διογκωθεί ή ραγίσει, διευκολύνεται η είσοδος βακτηρίων (κυρίως του Cutibacterium acnes, πρώην προπιονοβακτηρίδιο της ακμής), τα οποία προκαλούν φλεγμονή, ερυθρότητα, πόνο και πιο έντονα σπυράκια.

Με απλά λόγια, η ακμή ξεκινά μέσα από φραγμένους πόρους. Το αν θα παραμείνει επιφανειακή και μη φλεγμονώδης, όπως στη φαγεσωρική ακμή, ή αν θα εξελιχθεί σε βαθύτερη, φλεγμονώδη μορφή, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Οι παράγοντες αυτοί μπορεί να είναι: ορμόνες, λιπαρός τύπος δέρματος, προϊόντα που χρησιμοποιείτε, καθημερινές συνήθειες και, φυσικά, ο τρόπος που φροντίζετε ή «πειράζετε» το δέρμα σας.

Τι είναι η φαγεσωρική ακμή;

Η ακμή δεν εμφανίζεται σε όλους με τον ίδιο τρόπο και, γι’ αυτό, χωρίζεται σε διάφορους τύπους ανάλογα με τα κλινικά της χαρακτηριστικά. Ένας από τους πιο συχνούς τύπους είναι η φαγεσωρική ακμή, δηλαδή η μορφή ακμής που κυριαρχείται από φαγέσωρες – ανοικτούς ή κλειστούς.

Οι πιο συνηθισμένες βλάβες που μπορεί να δείτε σε ένα δέρμα με ακμή είναι:

λευκά στίγματα,
μαύρα στίγματα,
βλατίδες (μικρά κόκκινα σπυράκια),
φλύκταινες (σπυράκια με πύον),
οζίδια και κύστεις (βαθύτερες, πιο επώδυνες βλάβες).

Με βάση το αν οι βλάβες είναι φλεγμονώδεις ή όχι, η ακμή διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: μη φλεγμονώδη και φλεγμονώδη. Η φαγεσωρική ακμή ανήκει στην πρώτη κατηγορία. Χαρακτηρίζεται κυρίως από φαγέσωρες, δηλαδή μικρές βλάβες που οφείλονται σε φραγμένους πόρους, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει έντονη φλεγμονή ή πόνος. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «αθώα». Αν δεν αντιμετωπιστεί σωστά, μπορεί εύκολα να εξελιχθεί σε φλεγμονώδη ακμή.

Κλειστοί και ανοικτοί φαγέσωρες και φαγεσωρική ακμή

Στη φαγεσωρική ακμή κυριαρχούν δύο χαρακτηριστικά είδη βλαβών: τα λευκά και τα μαύρα στίγματα. Και τα δύο είναι φαγέσωρες, απλώς βρίσκονται σε διαφορετικό «στάδιο» και έχουν διαφορετική μορφή.

Κλειστοί φαγέσωρες – λευκά στίγματα

Οι κλειστοί φαγέσωρες είναι μικροσκοπικές βλατίδες, συνήθως στο χρώμα του δέρματος ή ελαφρώς υπόλευκες. Μπορεί να μοιάζουν με μικρά, στρογγυλά «μπιμπικάκια» με ένα λευκό κέντρο και ένα απαλό, ροζ ή ερυθρό «στεφάνι» γύρω τους. Μερικές φορές μέσα από τον φαγέσωρα περνά μια λεπτή τρίχα ή αυτή παραμένει εγκλωβισμένη στο εσωτερικό του. Αν το περιεχόμενό τους αυξηθεί, η επιδερμίδα στην περιοχή διατείνεται και η βλάβη γίνεται πιο εμφανής. Αυτά είναι τα κλασικά λευκά στίγματα που σχετίζονται με τη φαγεσωρική ακμή.

Ανοικτοί φαγέσωρες – μαύρα στίγματα

Τα μαύρα στίγματα, από την άλλη, είναι ανοικτοί φαγέσωρες. Εμφανίζονται ως μικρές σκούρες ή μαύρες κουκκίδες, λίγο υπερυψωμένες, με το κέντρο πιο σκούρο από την υπόλοιπη επιδερμίδα. Πολλοί θεωρούν ότι το μαύρο χρώμα οφείλεται σε «βρωμιά», όμως στην πραγματικότητα πρόκειται για το ίδιο σμήγμα και τα νεκρά κύτταρα που έχουν εκτεθεί στον αέρα και οξειδωθεί, με αποτέλεσμα να σκουραίνει η απόχρωση. Συνήθως το δέρμα γύρω από τον ανοικτό φαγέσωρα φαίνεται φυσιολογικό, χωρίς μεγάλη ερυθρότητα ή φλεγμονή.

Και οι δύο μορφές αποτελούν την κλασική εικόνα της φαγεσωρικής ακμής, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως μύτη, μέτωπο, ζυγωματικά και πηγούνι.

Γιατί δεν πρέπει να πιέζετε τα στίγματα με τα δάχτυλα

Το πρώτο, σχεδόν αντανακλαστικό, που έχουν πολλοί όταν βλέπουν μαύρα ή λευκά στίγματα είναι να τα πιέσουν για να τα «βγάλουν». Αν και μπορεί να φαίνεται ότι έτσι καθαρίζετε το δέρμα, στην πραγματικότητα συχνά κάνετε περισσότερο κακό παρά καλό. Τα τοιχώματα των φραγμένων τριχοθυλακίων είναι πολύ λεπτά και εύθραυστα. Με την έντονη πίεση, μπορεί εύκολα να ραγίσουν, επιτρέποντας στο περιεχόμενο του φαγέσωρα – σμήγμα, κερατίνη, μικρόβια – να διαχυθεί στους γύρω ιστούς.

Αυτό δημιουργεί ιδανικό περιβάλλον για να αναπτυχθεί φλεγμονή. Τα βακτήρια του δέρματος εκμεταλλεύονται τη ρήξη, εισέρχονται βαθύτερα και προκαλούν πιο σοβαρές ακνεϊκές βλάβες: κόκκινα, επώδυνα σπυράκια, φλύκταινες με πύον, ακόμη και οζίδια ή κύστεις. Επιπλέον, η επιθετική πίεση μπορεί να τραυματίσει την επιδερμίδα, να οδηγήσει σε μελανιές, μεταφλεγμονώδη υπερμελάγχρωση και ουλές.

Με λίγα λόγια, πιέζοντας μόνοι σας τους φαγέσωρες, αυξάνετε τον κίνδυνο:

να μετατρέψετε μια ήπια φαγεσωρική ακμή σε σοβαρότερη, φλεγμονώδη μορφή ακμής,
να αφήσετε μόνιμα σημάδια ή ουλές,
να προκαλέσετε επιμολύνσεις και περαιτέρω ερεθισμό.

Γι’ αυτό είναι προτιμότερο η εξαγωγή φαγεσώρων, όταν χρειάζεται, να γίνεται από εκπαιδευμένο ειδικό, με ειδικά εργαλεία και σωστή απολύμανση.

Σε ποιους εμφανίζεται πιο συχνά η φαγεσωρική ακμή;

Η φαγεσωρική ακμή είναι ιδιαίτερα συχνή στην εφηβεία και την πρώιμη ενήλικη ζωή. Στους εφήβους, η απότομη αύξηση των ορμονών, κυρίως των ανδρογόνων, οδηγεί σε υπερπαραγωγή σμήγματος. Το σμήγμα γίνεται πιο πηχτό, δυσκολεύεται να απομακρυνθεί από τους πόρους και, σε συνδυασμό με τα νεκρά κύτταρα, φράζει τα στόμια των τριχοθυλακίων. Έτσι σχηματίζονται μικροκύστεις, λευκά και μαύρα στίγματα, κυρίως στο λεγόμενο «τρίγωνο» του προσώπου: μέτωπο, μύτη, πηγούνι αλλά και στα μάγουλα.

Παρότι συνδέεται έντονα με την εφηβεία, η φαγεσωρική ακμή δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο των νέων. Πολλοί ενήλικες, άνδρες και γυναίκες, εμφανίζουν παρόμοιες βλάβες σε ηλικίες 30–40 ετών και άνω. Σε αυτές τις ηλικίες, παράγοντες όπως το χρόνιο άγχος, οι ορμονικές διακυμάνσεις (π.χ. εμμηνορροϊκός κύκλος, εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση), η χρήση ακατάλληλων ή φαγεσωρογόνων καλλυντικών και αντηλιακών, αλλά και ορισμένα φάρμακα, μπορούν να ευνοήσουν τη δημιουργία φαγεσώρων.

Τις περισσότερες φορές, τα άτομα με λιπαρό ή μεικτό δέρμα είναι πιο επιρρεπή, καθώς το δέρμα τους παράγει περισσότερο σμήγμα από το μέσο όρο. Ωστόσο, φαγεσωρική ακμή μπορεί να εμφανιστεί και σε άτομα με πιο «φυσιολογικό» δέρμα, ειδικά όταν συνυπάρχουν ορμονικοί, περιβαλλοντικοί ή άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες.

Διάγνωση

Η διάγνωση της φαγεσωρικής ακμής γίνεται κυρίως κλινικά, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης σε δερματολόγο. Ο ιατρός θα εξετάσει προσεκτικά το δέρμα σας, θα αξιολογήσει τον αριθμό και το είδος των βλαβών (λευκά στίγματα, μαύρα στίγματα, μικροκύστεις, πιθανές φλεγμονώδεις βλάβες), αλλά και τις περιοχές όπου εντοπίζονται. Παράλληλα, θα πάρει ένα αναλυτικό ιστορικό: πότε ξεκίνησε το πρόβλημα, αν έχει φάσεις έξαρσης και ύφεσης, τι καλλυντικά χρησιμοποιείτε, αν υπάρχουν ορμονικές διαταραχές, φάρμακα, συνυπάρχουσες παθήσεις ή οικογενειακό ιστορικό ακμής.

Σε πολλές περιπτώσεις, η κλινική εικόνα είναι αρκετή για να τεθεί η διάγνωση. Ωστόσο, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ειδικά διαγνωστικά εργαλεία, όπως η δερματοσκόπηση ή η τριχοσκόπηση, που επιτρέπουν πιο λεπτομερή παρατήρηση της επιφάνειας και των στομίων των πόρων. Σημαντικό είναι επίσης να διαπιστωθεί αν η φαγεσωρική ακμή συνυπάρχει με φλεγμονώδη στοιχεία, γιατί αυτό επηρεάζει και την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.

Επιλογές αντιμετώπισης για τη φαγεσωρική ακμή

Η αντιμετώπιση της φαγεσωρικής ακμής απαιτεί συνδυαστική προσέγγιση: σωστή διάγνωση, κατάλληλη ιατρική θεραπεία, προσαρμοσμένη καθημερινή φροντίδα και, συχνά, αλλαγές σε συνήθειες που επιβαρύνουν το δέρμα. Ο στόχος είναι τριπλός: να απομακρυνθούν τα νεκρά κύτταρα από την επιφάνεια, να ρυθμιστεί η παραγωγή σμήγματος και να προληφθεί η ανάπτυξη βακτηρίων, ώστε η ακμή να μην εξελιχθεί σε φλεγμονώδη και να μειωθεί ο κίνδυνος ουλών.

Σε ήπιες, καθαρά φαγεσωρικές μορφές, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει τεχνικές όπως:

δερμοαπόξεση ή ήπια απολεπιστικά peelings, που βοηθούν στην απομάκρυνση των νεκρών κυττάρων,
διανοίξεις πόρων και επαγγελματική εξαγωγή φαγεσώρων, πάντα από ειδικό,
φωτοθεραπεία, που ρυθμίζει την παραγωγή σμήγματος και έχει αντιφλεγμονώδη δράση,
τοπική εφαρμογή συγκεκριμένων συστατικών (ρετινοειδή π.χ. ρετινόλη, οξέα, σμηγματορυθμιστικά), οι οποίοι εφαρμόζονται στο σπίτι.

Όταν συνυπάρχει φλεγμονή, ο δερματολόγος μπορεί να προσθέσει τοπικά αντιβιοτικά, συνδυαστικές κρέμες ή, σε πιο επίμονες περιπτώσεις, συστηματική αγωγή. Η έγκαιρη και σωστά στοχευμένη θεραπεία είναι καθοριστική για να βελτιστοποιηθεί το αποτέλεσμα και να μειωθεί ο κίνδυνος μελλοντικών ουλών ή μόνιμων σημαδιών.

Νέες τεχνολογίες και σύγχρονες θεραπείες

Η σύγχρονη δερματολογία προσφέρει πλέον ένα ευρύ φάσμα καινοτόμων μεθόδων για την αντιμετώπιση της φαγεσωρικής ακμής, ιδιαίτερα όταν αυτή είναι επίμονη ή συνδυάζεται με φλεγμονώδεις βλάβες. Θεραπείες με laser αλλά και η φωτοθεραπεία (π.χ. ειδικά LED, συγκεκριμένοι τύποι laser όπως Fractional CO₂) μπορούν να συμβάλλουν στην:

μείωση της παραγωγής σμήγματος,
βελτίωση της υφής του δέρματος,
μείωση του αριθμού των φαγέσωρων και σπυριών,
ελάττωση των βακτηρίων που εμπλέκονται στην ακμή.

Παράλληλα, τα τοπικά ρετινοειδή (π.χ. τρετινοΐνη) και τα τοπικά αντιβιοτικά παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της κερατινοποίησης και στην αντιμετώπιση των μικροβίων, ενώ συχνά συνταγογραφούνται σε εξατομικευμένα σχήματα. Σε αρκετούς ασθενείς, η βελτίωση των διατροφικών συνηθειών και η προσθήκη συμπληρωμάτων με βιταμίνη Α, Ε, ψευδάργυρο και άλλα αντιοξειδωτικά μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά, πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση.

Όλες αυτές οι προσεγγίσεις στοχεύουν στο «βάθος» του προβλήματος, όχι απλώς στην επιφανειακή εξαφάνιση των βλαβών. Γι’ αυτό και η συνεργασία με εξειδικευμένο δερματολόγο είναι απαραίτητη για να επιλεγεί ο πιο κατάλληλος συνδυασμός θεραπευτικών μέσων για τη δική σας περίπτωση.

Καθημερινή φροντίδα για δέρμα με φαγεσωρική ακμή

Η θεραπευτική αγωγή από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν συνοδεύεται από σωστή καθημερινή φροντίδα. Η ρουτίνα σας μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στη βελτίωση της φαγεσωρικής ακμής ή, αντίθετα, να την επιδεινώσει αν περιλαμβάνει πολύ επιβαρυντικά προϊόντα ή λάθος συνήθειες.

Ένα ήπιο, αλλά σταθερό, καθημερινό πρόγραμμα φροντίδας μπορεί να περιλαμβάνει:

Καθαρισμό δύο φορές την ημέρα με ήπιο gel ή νερό micellar χωρίς σάπωνες, που απομακρύνουν την περίσσεια σμήγματος και τους ρύπους χωρίς να «γδύνουν» την επιδερμίδα από τα φυσικά της έλαια.
Χρήση μη φαγεσωρογόνων προϊόντων (καλλυντικά, κρέμες, αντηλιακά), ειδικά σχεδιασμένων για δέρματα με τάση ακμής.
Ήπια ενυδάτωση, ακόμα και αν το δέρμα είναι λιπαρό. Ένα αφυδατωμένο δέρμα τείνει να αντιδρά με ακόμα περισσότερη παραγωγή σμήγματος.
Αποφυγή συχνού αγγίγματος του προσώπου, σπασίματος ή πίεσης των βλαβών.

Γιατί είναι σημαντικό να αντιμετωπίζεται έγκαιρα η φαγεσωρική ακμή

Είτε πρόκειται για ανοικτούς είτε για κλειστούς φαγέσωρες, κάθε μαύρο ή λευκό στίγμα αποτελεί ένα μικρό «πεδίο» όπου μπορούν να αναπτυχθούν βακτήρια και φλεγμονή. Αν μείνει χωρίς αντιμετώπιση, η φαγεσωρική ακμή έχει μεγάλη πιθανότητα να εξελιχθεί σε φλεγμονώδη μορφή, με βλατίδες, φλύκταινες και, σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, οζίδια ή κύστεις. Τότε η θεραπεία γίνεται πιο σύνθετη, η πορεία πιο μακρόχρονη και ο κίνδυνος για ουλές αυξάνεται σημαντικά.

Η έγκαιρη παρέμβαση:

μειώνει τον συνολικό αριθμό των βλαβών,
περιορίζει τις εξάρσεις,
προλαμβάνει την εξέλιξη σε πιο σοβαρές μορφές ακμής,
προστατεύει από μόνιμα σημάδια και ουλές,
βελτιώνει την ποιότητα ζωής και την αυτοπεποίθηση.

Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να περιμένετε «να περάσει μόνη της ή να δοκιμάζετε τυχαία προϊόντα. Η φαγεσωρική ακμή είναι μεν συχνή και συχνά ήπια, αλλά αξίζει να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και επιστημονική καθοδήγηση. Με τις σύγχρονες θεραπείες, την υποστήριξη του ειδικού και λίγη υπομονή, η πάθηση μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά και το δέρμα σας να αποκτήσει ξανά μια πιο καθαρή, ομοιόμορφη και υγιή όψη. Αν νιώθετε ότι ήρθε η ώρα να πάψετε να παλεύετε μόνοι σας με τα σπυράκια και τα στίγματα, η Δερματολόγος Δρ. Άουρα Υφαντή μπορεί να σας βοηθήσει να βρείτε λύση στο πρόβλημα.