Αισθάνεστε έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο; Ο συνδυασμός αυτός είναι από εκείνα τα φαινόμενα που μοιάζουν «αθώα» μέχρι να αρχίσουν να σας αγχώνουν, να σας φέρνουν σε αμηχανία ή να σας κάνουν να αναρωτιέστε αν πίσω τους κρύβεται κάτι πιο σοβαρό. Μερικές φορές πρόκειται απλώς για μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού λόγω συγκίνησης, ντροπής, ζέστης ή κατανάλωσης ενός ποτηριού κρασί. Άλλες φορές, όμως, το επίμονο κοκκίνισμα, η αίσθηση καύσου, τα «σπασμένα» αγγεία ή οι εξάρσεις που επανέρχονται μπορεί να είναι σημάδι μιας δερματολογικής κατάστασης ή μιας ευαισθησίας που χρειάζεται πιο στοχευμένη φροντίδα.

Στο άρθρο αυτό θα δούμε τι συμβαίνει επιστημονικά στο δέρμα όταν “φουντώνει”, ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες (και μερικές λιγότερο προφανείς), πώς να εντοπίσετε τους προσωπικούς σας πυροδοτητές και τι επιλογές υπάρχουν για πρόληψη και αντιμετώπιση.

Έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο: τι ακριβώς συμβαίνει στο δέρμα;

Το κοκκίνισμα είναι, με απλά λόγια, αύξηση της αιματικής ροής στα επιφανειακά αγγεία του προσώπου. Τα τριχοειδή διαστέλλονται (αγγειοδιαστολή), γεμίζουν περισσότερο αίμα και έτσι το δέρμα φαίνεται κόκκινο, ροζ ή «φουντωμένο». Αυτό μπορεί να κρατήσει λίγα λεπτά ή να επιμένει για ώρες και ανάλογα με την αιτία μπορεί να συνοδεύεται από κάψιμο, τσούξιμο, αίσθημα θερμότητας, ξηρότητα, κνησμό ή σπυράκια.

Κάποια δέρματα είναι πιο «αγγειοδραστικά», δηλαδή τα αγγεία τους αντιδρούν εύκολα σε ερεθίσματα. Αυτό παρατηρείται συχνότερα σε άτομα με ανοιχτόχρωμο, λεπτό δέρμα, αλλά μπορεί να συμβεί σε κάθε φωτότυπο. Βέβαια, σε πιο σκουρόχρωμα δέρματα η ερυθρότητα μπορεί να μην είναι τόσο εμφανής.

Πότε η έξαψη είναι φυσιολογική και πότε χρειάζεται διερεύνηση;

Είναι απολύτως φυσιολογικό να εμφανίσετε παροδικό κοκκίνισμα όταν:

• εκτίθεστε σε ζέστη ή κρύο,
• κάνετε έντονη άσκηση,
• είστε φορτισμένοι / ες συναισθηματικά (ντροπή, θυμό, άγχος, ενθουσιασμό),
• πίνετε αλκοόλ ή πολύ ζεστά ροφήματα,
• καταναλώνετε πικάντικα γεύματα.

Αν όμως παρατηρείτε έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο που αρχίζουν να είναι συχνά, να κρατούν περισσότερο, να συνοδεύονται από ενοχλήσεις ή να αφήνουν «ίχνη» (π.χ. ευρυαγγείες, μόνιμη ερυθρότητα, εξάρσεις), τότε αξίζει να το δείτε σαν σήμα του δέρματος ότι κάτι το πυροδοτεί. Μάλιστα, πολλές φορές αυτό το “κάτι” είναι εντοπίσιμο και διαχειρίσιμο.

Οι πιο συχνές αιτίες της έξαψης και του κοκκινίσματος στο πρόσωπο

Έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο λόγω ακμής

Η ακμή δεν εκδηλώνεται μόνο με σπυράκια. Αντιθέτως, πρόκειται για φλεγμονή γύρω από τον θύλακα της τρίχας και τον σμηγματογόνο αδένα, γι’ αυτό και οι βλάβες συχνά φαίνονται έντονα κόκκινες και μπορεί να είναι επώδυνες στην αφή. Μετά την υποχώρηση μιας έξαρσης ακμής, αρκετές γυναίκες παρατηρούν επίμονα κόκκινα σημάδια (μεταφλεγμονώδες ερύθημα) που είναι αποτέλεσμα των αλλαγών που έγιναν βαθύτερα στο δέρμα όσο εξελισσόταν η φλεγμονή.

Το κλειδί εδώ είναι να μην μπερδεύουμε κάθε κοκκίνισμα με ακμή, αλλά και να μην αγνοούμε ότι η ακμή μπορεί να προκαλεί ερυθρότητα ακόμη κι όταν τα σπυράκια δεν είναι πολλά.

Ροδόχρους νόσος, ο κλασικός ύποπτος πίσω από την επίμονη ερυθρότητα και την έξαψη του προσώπου

Αν υπάρχει μία κατάσταση που συνδέεται πολύ στενά με το επαναλαμβανόμενο κοκκίνισμα και την έξαψη στο πρόσωπο, είναι η ροδόχρους νόσος (rosacea) ή ροδόχρους ακμή. Συχνά ξεκινά με εύκολη έξαψη, σταδιακά μπορεί να εμφανιστούν ορατά τριχοειδή (ευρυαγγείες) και, σε ορισμένες μορφές, σπυράκια που μοιάζουν με ακμή. Τείνει να διαγιγνώσκεται συχνότερα μετά τα 30 και συχνά αφορά γυναίκες.

Το σημαντικό είναι ότι η ροδόχρους νόσος είναι μια αρκετά κοινή πάθηση με αγγειακό και φλεγμονώδες υπόβαθρο. Τα καλά νέα; Υπάρχουν επιλογές που μπορούν να βελτιώσουν πολύ την εικόνα του δέρματος, από σωστή ρουτίνα περιποίησης μέχρι ιατρικές θεραπείες, ανάλογα με τον τύπο.

Ευαίσθητο δέρμα και δερματίτιδα εξ επαφής

Πολλές εμφανίζεται έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο που δεν οφείλονται σε κάποια «πάθηση», αλλά στην επαφή με κάτι που για το πάσχον άτομο λειτουργεί ως ερεθιστικός ή αλλεργιογόνος παράγοντας. Αυτό μπορεί να είναι προϊόν περιποίησης, άρωμα, αντηλιακό, serum με οξέα ή ρετινοειδή, βαφή μαλλιών που ακουμπά στο μέτωπο, ακόμη και το απορρυπαντικό της μαξιλαροθήκης.

Η διαφορά ανάμεσα σε μια ερεθιστική και μια αλλεργική αντίδραση δεν είναι πάντα προφανής χωρίς να αξιολογήσει την κατάσταση ένας δερματολόγος. Βέβαια, ένα πρακτικό σημάδι είναι το εξής: αν ένα προϊόν τσούζει, καίει, σας «τραβάει» ή βλέπετε ότι κάθε φορά που το βάζετε κοκκινίζετε πιο έντονα, αυτό είναι μήνυμα να σταματήσετε και να αξιολογήσετε την κατάσταση. Ιδιαίτερα όταν το κοκκίνισμα δεν εμφανίζεται μεμονωμένα αλλά συνοδεύεται από πρήξιμο, κνησμό ή ξεφλούδισμα, τότε είναι πολύ σημαντικό να διερευνήσετε περαιτέρω το ζήτημα.

Ατοπική δερματίτιδα (έκζεμα): ξηρότητα, κνησμός και εξάρσεις που αγαπούν τον χειμώνα

Το έκζεμα μπορεί να εμφανιστεί και στο πρόσωπο, ειδικά γύρω από τα μάγουλα, τα βλέφαρα ή το στόμα, και συχνά επιδεινώνεται σε περιόδους που το δέρμα χάνει νερό, όπως τον χειμώνα ή σε χώρους με έντονη θέρμανση. Η ατοπική δερματίτιδα είναι πολύ συχνή, αφού επηρεάζει σημαντικό ποσοστό παιδιών και ένα μικρότερο αλλά υπαρκτό ποσοστό ενηλίκων.

Εδώ η ερυθρότητα συνήθως συνυπάρχει με τραχύτητα, ξηρότητα, φαγούρα και αίσθηση ότι το δέρμα έχει χάσει το προστατευτικό του φράγμα.

Σμηγματορροϊκή δερματίτιδα: έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο σε “κλασικά” σημεία (και συχνά ξεφλούδισμα)

Άλλη συχνή αιτία είναι η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα, μια φλεγμονώδης πάθηση που τείνει να “προτιμά” περιοχές με περισσότερους σμηγματογόνους αδένες, όπως το τριχωτό της κεφαλής και το πρόσωπο. Πολύ τυπικά σημεία είναι ανάμεσα στα φρύδια, γύρω από τη μύτη, στις ρινοπαρειακές αύλακες. Η εικόνα της πάθησης είναι χαρακτηριστική, αφού άλλοτε η επιδερμίδα δείχνει πιο λιπαρή κι άλλοτε πιο ξηρή με λέπια.

Η πάθηση δεν οφείλεται στην ελλιπή περιποίηση της επιδερμίδας και δεν αποκαθίσταται πάντα με απλή ενυδάτωση. Συχνά χρειάζεται πιο στοχευμένη προσέγγιση που θα προτείνει δερματολόγος.

Ψωρίαση και ερυθρότητα στο πρόσωπο

Η ψωρίαση είναι αυτοάνοση/ανοσοδιαμεσολαβούμενη νόσος που μπορεί να εμφανιστεί και στο πρόσωπο, αν και συχνότερα βλέπουμε χαρακτηριστικές πλάκες σε αγκώνες, γόνατα ή τριχωτό. Όταν υπάρχει στο πρόσωπο, μπορεί να προκαλέσει ερυθρότητα με λέπια, και συνήθως απαιτεί εξειδικευμένη αξιολόγηση γιατί το δέρμα του προσώπου είναι πιο ευαίσθητο στις θεραπείες.

Ερυθηματώδης λύκος: Έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο που δεν πρέπει να αγνοείται

Ο λύκος έχει μορφές που αφορούν το δέρμα και άλλες που είναι συστηματικές. Ένα πολύ γνωστό δερματικό σημάδι είναι το εξάνθημα σε σχήμα “πεταλούδας” στα μάγουλα και στη ράχη της μύτης. Δεν σημαίνει ότι κάθε κοκκίνισμα είναι λύκος, αλλά αν η ερυθρότητα συνοδεύεται από φωτοευαισθησία, κόπωση, πόνους στις αρθρώσεις ή άλλα συμπτώματα, τότε η ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη.

Φάρμακα και φωτοευαισθησία

Ορισμένα φάρμακα μπορούν να αυξήσουν τη φωτοευαισθησία και να προκαλέσουν μια δερματική αντίδραση που μοιάζει με έντονο κοκκίνισμα/έγκαυμα μετά από έκθεση στον ήλιο. Επίσης, η παρατεταμένη ή ακατάλληλη χρήση τοπικών κορτικοστεροειδών στο πρόσωπο μπορεί να κάνει το δέρμα πιο εύθραυστο και να οδηγήσει σε ερυθρότητα ή έξαρση συμπτωμάτων σε ορισμένες περιπτώσεις. Αν υποψιάζεστε ότι εκδηλώνεται έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο η οποία να σχετίζεται με κάποιο φάρμακο, μην το “κόψετε” μόνοι σας. Αντιθέτως, μιλήστε με γιατρό ή φαρμακοποιό, ειδικά αν πρόκειται για αγωγή που σας έχει δοθεί για συγκεκριμένο λόγο.

Διατροφή, ροφήματα και καθημερινοί επιβαρυντικοί παράγοντες

Αρχικά, τα πικάντικα και τα πολύ ζεστά ροφήματα μπορούν να προκαλέσουν αγγειοδιαστολή και να αυξήσουν την αιματική ροή στο πρόσωπο, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο. Σε ορισμένες γυναίκες αυτό είναι απλώς ένα παροδικό “φούντωμα”. Σε άλλες, ειδικά αν υπάρχει υπόβαθρο ευαισθησίας ή ροδόχρου νόσου, μπορεί να είναι σταθερός πυροδοτητής. Αν η αντίδραση συνοδεύεται από κνησμό, πρήξιμο, δύσπνοια, ή έντονη γενικευμένη κνίδωση, τότε δεν μιλάμε πια για απλή έξαψη αλλά για πιθανή αλλεργική αντίδραση η οποία χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Επιπλέον, το αλκοόλ, η καφεΐνη, το στρες, η έντονη άσκηση και η έκθεση στον ήλιο αποτελούν πολύ διαδεδομένους παράγοντες που προκαλούν έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο. Αυτοί οι παράγοντες επιδρούν είτε στο αγγειακό σύστημα είτε στο νευρικό σύστημα είτε στη φλεγμονή του δέρματος. Για παράδειγμα, στη ροδόχρου νόσο, εκτός από τον ήλιο, τη ζέστη και το στρες, συχνά αναφέρονται ως εκλυτικοί παράγοντες η άσκηση, το αλκοόλ και τα πικάντικα. Αντίστοιχα, στην εμμηνόπαυση οι ορμονικές διακυμάνσεις μπορούν να σχετίζονται με εξάψεις που επηρεάζουν και το πρόσωπο.

Έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο στην εμμηνόπαυση

Για αρκετές γυναίκες, οι εξάψεις της περιεμμηνόπαυσης/εμμηνόπαυσης δεν είναι μόνο «ένα κύμα ζέστης» στο σώμα. Αντιθέτως, προκαλούν και μια αιφνίδια ερυθρότητα στο πρόσωπο που εμφανίζεται απρόβλεπτα και μπορεί να επηρεάζει την αυτοπεποίθηση, ειδικά σε κοινωνικές ή επαγγελματικές υποχρεώσεις. Οι ορμονικές διακυμάνσεις επηρεάζουν το θερμορυθμιστικό σύστημα του σώματος και την αγγειοδιαστολή, άρα είναι πολύ πιθανό να εκδηλωθούν με έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο.

Πώς να βρείτε τους δικούς σας πυροδοτητές χωρίς να αγχωθείτε

Το δύσκολο όταν εμφανίζεται έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο είναι ότι αυτές οι καταστάσεις δεν έχουν μία αιτία για όλες τις περιπτώσεις. Ένα δέρμα μπορεί να φουντώνει από ήλιο, άλλο από ένα άρωμα, άλλο από κρασί, άλλο από ένα ενεργό serum που «υπόσχεται λάμψη». Αντί να κάνετε τυχαίες δοκιμές, είναι προτιμότερο να εφαρμόσετε μια πιο “επιστημονική” προσέγγιση. Κρατήστε για 2–3 εβδομάδες ένα νοητό (ή γραπτό) ημερολόγιο: πότε εμφανίσατε ερυθρότητα, πόσο κράτησε, τι είχε προηγηθεί (φαγητό/ποτό, ζέστη, άσκηση, στρες, νέο προϊόν, περίοδος, ήλιος). Συνήθως εμφανίζονται μοτίβα. Και αυτό το μοτίβο είναι πολύτιμο, γιατί σας δίνει κάτι πολύ σημαντικό: τον έλεγχο.

Ρουτίνα φροντίδας που βοηθά όταν το δέρμα “αντιδρά”

Όταν το δέρμα σας είναι ευερέθιστο, η λύση δεν βρίσκεται στο να προσθέτετε όλο και περισσότερα προϊόντα. Αντίθετα, χρειάζεται μια πιο λιτή και στοχευμένη προσέγγιση: λιγότερα βήματα, αλλά με ουσία και σωστή επιλογή.

Ξεκινήστε από τον καθαρισμό. Προτιμήστε ήπια καθαριστικά προϊόντα που αφαιρούν ό,τι χρειάζεται χωρίς να είναι στυπτικά. Ακολουθήστε με ενυδάτωση της επιδερμίδας. Και η αντηλιακή προστασία είναι σχεδόν πάντα απαραίτητη, καθώς ο ήλιος δεν προκαλεί μόνο παροδικό κοκκίνισμα, αλλά μπορεί με τον χρόνο να επιδεινώσει φλεγμονές και να κάνει τα αγγεία πιο εμφανή.

Αν χρησιμοποιείτε μακιγιάζ, να θυμάστε ότι υπάρχουν προϊόντα ειδικά σχεδιασμένα για δέρματα με τάση για ερυθρότητα. Αυτά μπορούν να καλύψουν τις εξάρσεις χωρίς να επιβαρύνουν την επιδερμίδα.

Τι να κάνετε άμεσα όταν εμφανίζεται έξαρση

Όταν νιώθετε να εμφανίζεται έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο, ο βασικός στόχος είναι να μειώσετε την αντίδραση της επιδερμίδας και να μην επιβαρύνετε περισσότερο το δέρμα. Αποφύγετε το ζεστό νερό, τη σάουνα και κάθε έντονη πηγή θερμότητας. Μια δροσερή (όχι παγωμένη) κομπρέσα μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση. Εκείνη τη στιγμή είναι καλό να αποφύγετε δραστικά ενεργά συστατικά, όπως οξέα, ρετινόλη ή υψηλές συγκεντρώσεις βιταμίνης C, καθώς και προϊόντα με έντονα αρώματα. Αν οι εξάρσεις επαναλαμβάνονται συχνά, αυτό από μόνο του αποτελεί ένδειξη ότι χρειάζεται πιο οργανωμένη και μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση, όχι μόνο λύσεις «πυρόσβεσης» της στιγμής.

Πότε να απευθυνθείτε σε δερματολόγο

Καλό είναι να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση από δερματολόγο αν:

• η έξαψη και η ερυθρότητα γίνονται πιο συχνές ή πιο έντονες
• κρατούν πολύ ή γίνεται σχεδόν μόνιμες
• εμφανίζονται ευρυαγγείες
• συνυπάρχουν σπυράκια που δεν μοιάζουν με την κλασική ακμή
• υπάρχει έντονος κνησμός/ξεφλούδισμα
• υποψιάζεστε αλλεργική αντίδραση σε κάποιο προϊόν ή φάρμακο.

Και φυσικά, αν μαζί με το κοκκίνισμα έχεις συμπτώματα όπως οίδημα στο πρόσωπο, δύσπνοια, ζάλη ή γενικευμένη κνίδωση, αυτό χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Όταν εμφανίζεται έξαψη και κοκκίνισμα στο πρόσωπο δεν πρόκειται για “ελάττωμα”. Είναι μια βιολογική απόκριση του δέρματος που, ανάλογα με τη συχνότητα και το πλαίσιο, μπορεί να είναι φυσιολογική ή να δείχνει ότι το δέρμα σας χρειάζεται διαφορετική φροντίδα ή ιατρική καθοδήγηση. Η καλύτερη στάση δεν είναι ούτε να το αγνοήσετε ούτε να φοβηθείτε, αλλά να το παρατηρήσετε, να αναγνωρίσετε μοτίβα, να απλοποιήσετε τη ρουτίνα σας και, όταν χρειάζεται, να λάβετε μια εξατομικευμένη διάγνωση από ειδικό. Γιατί η σωστή διάγνωση αποτελεί το πρώτο και πιο καθοριστικό βήμα για να λάβετε δράση, και η Δερματολόγος Δρ. Άουρα Υφαντή μπορεί να σας βοηθήσει.